Başlangıç, ara, hızlı olarak çevrilebilen bu kavram, esasen tüm eylemlerin veya çabaların yavaşça başlaması, hızlanması ve ardından hızla sona ermesi anlamına gelir.
Johakyu
Jo-ha-kyū (序破急) , geleneksel Japon sanatlarının geniş bir yelpazesinde uygulanan bir modülasyon ve hareket kavramıdır. Kabaca "başlangıç, ara, hızlı" olarak çevrilebilen bu kavram, esasen tüm eylemlerin veya çabaların yavaşça başlaması, hızlanması ve ardından hızla sona ermesi anlamına gelir. Bu kavram, Japon çay seremonisinin unsurlarına, dövüş sanatlarına ( kenjutsu , iaido , kendō , karate ), geleneksel tiyatrodaki dramatik yapıya ve geleneksel işbirliğine dayalı bağlantılı şiir biçimleri olan renga ve renku'ya (haikai no renga) uygulanır.
Bu kavram, gagaku saray müziğinde, özellikle müziğin unsurlarının ayırt edilebileceği ve tanımlanabileceği yollarda ortaya çıkmıştır. Sonunda birçok disipline dahil edilmiş olsa da, en ünlü uyarlaması ve kapsamlı analizi ve tartışması, onu her şeyin hareket kalıplarına uygulanan evrensel bir kavram olarak gören büyük Noh oyun yazarı Zeami tarafından yapılmıştır .
Belki de jo-ha-kyū kavramı en kapsamlı ve en geniş kapsamda tiyatroda kullanılmaktadır. Zeami'nin yazılarının ardından, Japon geleneksel dramasının tüm önemli biçimleri ( Noh , kabuki ve jōruri ) , bir gün içindeki oyunların seçimi ve düzenlenmesinden, bir oyun içindeki perdelerin kompozisyonuna ve temposuna, hatta oyuncuların bireysel hareketlerine kadar jo-ha-kyū kavramını kullanmaktadır.
Zeami, " Sandō " (Üç Yol) adlı eserinde, başlangıçta beş bölümlü (beş dan ) bir Noh oyununu ideal form olarak tanımlamıştır. Oyun, ilk bölümde ( jo ) yavaş bir şekilde başlar, ikinci, üçüncü ve dördüncü bölümlerde ( ha ) drama ve gerilimi artırır, üçüncü dan'da en büyük doruk noktasına ulaşır ve beşinci dan'da(kyū) barışa ve hayırlılığa dönüşle hızla sona erer.
Aynı kavram daha sonra jōruri ve kabuki'ye uyarlandı; burada oyunlar genellikle jo-ha-kyū'yu göz önünde bulundurarak beş perdeye ayrılıyor. Büyük jōruri şarkıcısı Takemoto Gidayū , beş perdenin ardındaki kalıpları veya mantığı ilk tanımlayan kişiydi; bu kalıplar aynı zamanda bir gün boyunca sahnelenecek olan Noh'un beş kategorisine de paraleldir.
Birinci perdeyi "Aşk" olarak tanımladı; oyun, izleyicinin dikkatini çekmek için nazik temalar ve hoş müzik kullanarak hayırlı bir şekilde başlar. İkinci perde "Savaşçılar ve Savaşlar"(şura) olarak tanımlanır. Gerçek bir savaş içermesi gerekmemekle birlikte, genellikle yüksek tempo ve olay örgüsünün yoğunluğuyla karakterize edilir. Oyunun doruk noktası olan üçüncü perde, acı ve trajediyle karakterize edilir. Olay örgüsü dramatik doruk noktasına ulaşır. Takemoto, dördüncü perdeyi, doruk noktasının yoğun dramından uzaklaşan ve genellikle diyalog ve olay örgüsünden ziyade öncelikle şarkı ve danstan oluşan bir michiyuki(yolculuk) olarak tanımlar. Beşinci perde ise hızlı bir sonuçtur. Tüm açık uçlar bağlanır ve oyun hayırlı bir ortama geri döner.
1356'da, Tsukubashū'da (菟玖波集) renga için jo-ha-kyū'yu zorunlu kılarak renga, haikai ve noh'un sıralı modelini kuran Nijō Yoshimoto'ydu.
Kaynak:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jo-ha-ky%C5%AB
Usame Aslan
Yorumlar
Yorum Yaz