UMUTSUZLUK DİYE BİRŞEY YOKTUR

Umutsuzluğu lügatimizden çıkarıyoruz.

Aslında Umutsuzluk Diye Bir Şey Yoktur

Hayatta şartlarımızı her zaman biz belirleyemeyiz. İnsan zor şartlar altında yaşayabilir, ekonomik sıkıntılar çekebilir, hastalanabilir, engellerle karşılaşabilir veya hayatının uzun bir dönemini istemediği şartlar içerisinde geçirmek zorunda kalabilir. Fakat asıl mesele, başımıza ne geldiğinden ziyade, başımıza gelenlerle ne yaptığımızdır.

Bazen kötü olduğunu düşündüğümüz şartlar, doğru değerlendirildiğinde hayatımızdaki en önemli başarıların başlangıcı olabilir.

Mesela çobanlığı düşünelim. Çobanların çalışma şartları oldukça zordur. Büyük bir sorumluluk taşırlar. Kendilerine emanet edilen hayvanları kaybetmeden, sakatlamadan, kurda kuşa yem etmeden korumaları gerekir. Üstelik çoğu zaman uzun saatlerini dağlarda ve arazilerde geçirirler.

Fakat zaman zaman haberlerde çobanlık yaparken ders çalışan, kitap okuyan ve sınavlarda önemli başarılar elde eden gençlerle karşılaşırız. Elbette bütün çobanların böyle olduğunu söyleyemeyiz. Günümüzde telefon bağımlılığı toplumun hemen her kesiminde olduğu gibi burada da önemli bir sorun. Ancak bazı insanlar ellerindeki boş vakti telefonla geçirmek yerine kitap okuyarak, ders çalışarak ve kendilerini geliştirerek değerlendiriyorlar.

İşin ilginç tarafı şudur: Belki de bu gençlerden bazıları çobanlık yapmasaydı aynı başarıyı gösteremeyecekti. Evinde televizyonun açık olduğu, kendisine ait çalışma odasının bulunmadığı veya sürekli dikkatinin dağıldığı bir ortamda yaşayacaktı. Dağda dezavantaj gibi görünen yalnızlık ve boş vakit, doğru kullanıldığında avantaja dönüşebiliyor.

Demek ki kötü sandığımız bazı şartlar, nasıl değerlendirdiğimize bağlı olarak hayatımızda bambaşka sonuçlar doğurabilir.

Zor Şartlar Bazen İnsanı Erkenden Olgunlaştırır

Hayat bunun gibi örneklerle doludur. Küçük yaşta hayata atılmak zorunda kalan bazı insanlar erken yaşta sorumluluk sahibi olur. Paranın, emeğin ve zamanın kıymetini daha erken öğrenirler. Kendi ayakları üzerinde durmayı, zorluklarla mücadele etmeyi ve hayatın yükünü taşımayı daha genç yaşlarda öğrenebilirler.

Bunun anlamı, zorlukların başlı başına iyi olduğu değildir. Zorluk, insanı yıkabileceği gibi geliştirebilir de. Burada belirleyici olan, insanın karşılaştığı şartlara verdiği cevaptır.

Tarih de bunun örnekleriyle doludur. İlk Hristiyan toplulukları Roma dünyasında dönem dönem ağır baskı ve zulümlerle karşı karşıya kaldılar. Buna rağmen Hristiyanlık zamanla Roma İmparatorluğu içerisinde yayıldı ve nihayetinde imparatorluğun resmî dini hâline geldi. Aynı şekilde Mekke döneminde Müslümanlar ağır baskılara uğradılar. Fakat mücadelelerine devam ettiler ve şartlar zaman içerisinde tamamen değişti.

Bugün çıkış yolu göremediğimiz bir durumun yıllar sonra nereye varacağını bilemeyiz.

Bu nedenle umutsuzluğa düştüğümüzde iki şeyi değiştirmeye çalışmalıyız: bakış açımızı ve eylemlerimizi.

Hapishaneyi Bile Okula Çevirmek Mümkün

Bir insanın yıllarca hapiste kalmak zorunda olduğunu düşünelim. Önünde iki seçenek vardır. Günlerini yalnızca volta atarak, uyuyarak ve zamanın geçmesini bekleyerek tüketebilir. Ya da okuyabilir, araştırabilir, bir yabancı dil öğrenebilir, yazabilir ve kendisini belirli bir konuda yetiştirebilir.

Hapishane yine hapishanedir. Duvarlar ortadan kalkmaz. Fakat insanın o duvarların içerisinde geçirdiği zamanın anlamı değişebilir.

Aynı durum hastalık dönemleri için de geçerlidir. İnsan uzun süre yatağa bağlı kalabilir veya bedensel bir engelle karşılaşabilir. Böyle bir durumda yaşanan güçlüğü küçümsemek doğru değildir. Fakat bu şartların insanın bütün hayatını tanımlamasına da izin vermemek gerekir.

Tekerlekli sandalye kullanan bir insan üniversite okuyabilir, araştırma yapabilir, yabancı dil öğrenebilir, meslek sahibi olabilir, seyahat edebilir ve topluma önemli katkılarda bulunabilir. Nitekim bunun sayısız örneğini görüyoruz.

İnsan bazı şartları değiştiremeyebilir ama o şartlar içerisinde ne yapacağını belirleyebilir.

Kendinize Bir Meşgale Bulun ve O Alanda Derinleşin

Burada farkındalık önemli hâle geliyor. İnsan, içinde bulunduğu şartları sürekli düşünmek yerine kendisine üretken bir meşgale bulmalıdır. Hatta mümkünse bu meşgale zaman içerisinde onu belirli bir alanda uzmanlaştırmalıdır.

Bir aşçı sürekli aynı yemekleri yapmakla yetinmemeli; farklı tarifler, teknikler ve tatlar denemelidir. El işi yapan biri yeni yöntemler öğrenmeli, yaptığı işin kalitesini artırmalı ve kendine özgü ürünler ortaya çıkarmaya çalışmalıdır. Araştırmacı daha fazla okumalı, yazar daha iyi yazmaya çalışmalı, dil öğrenen kişi her gün biraz daha ilerlemelidir.

Çünkü uzmanlık çoğu zaman bir anda ortaya çıkmaz. Aynı alanla yıllarca ilgilenmenin, küçük ayrıntıları fark etmenin ve sürekli daha iyisini yapmaya çalışmanın sonucunda oluşur.

İnsan her gün biraz ilerlediğinde, bir süre sonra başladığı noktadan çok uzaklara ulaşabilir.

Yağmuru Durduramayız Ama Şemsiyemizi Açabiliriz

Hayatta kontrol edemediğimiz çok şey vardır. Yağmurun yağmasını engelleyemeyiz ama şemsiyemizi açabiliriz. Kışın gelmesini engelleyemeyiz. Biz üzüldük diye kış sona ermeyecektir. Fakat kışa karşı hazırlığımızı ve ona bakışımızı değiştirebiliriz.

Aynı işi yapan iki insan bile tamamen farklı psikolojik yükler taşıyabilir. Ev işlerini yalnızca bir angarya olarak gören bir genç kız ile “Anneme yardım ediyorum ve aynı zamanda sevap kazanıyorum.” diye düşünen bir genç kızın yaptığı fiziksel iş aynı olabilir. Bulaşık aynıdır, yemek aynıdır, ev aynıdır. Fakat yapılan işe yüklenen anlam farklıdır.

Bu anlam farkı insanın dayanma gücünü, çalışma isteğini ve ortaya koyduğu emeğin niteliğini değiştirebilir.

Şart aynı kalırken insanın o şartla kurduğu ilişki değişebilir.

Ben de Bunu Kendi Hayatımda Gördüm

Ben de uzun yıllar kaygı ve fobi gibi rahatsızlıklarla mücadele ettiğim dönemler yaşadım. Fakat bu süreçte dil öğrenmekten, araştırma yapmaktan ve kitap yazmaktan geri kalmamaya çalıştım.

Eğer “Zaten hastayım, hiçbir şey yapmama gerek yok.” diye düşünseydim bugün ulaştığım noktaya ulaşamaz, elde ettiklerimin önemli bir bölümünü elde edemezdim.

Bu nedenle insanın başına bir sıkıntı geldiğinde bütün hayatını durdurmaması gerektiğini düşünüyorum. Yapabildiği ölçüde okumaya, öğrenmeye, üretmeye ve kendisini geliştirmeye devam etmelidir.

Çünkü büyük başarılar çoğu zaman büyük sıçramalarla değil, küçük fakat sürekli adımlarla ortaya çıkar.

Dağların zirvesine çiçeklerle süslenmiş dümdüz yollardan çıkılmaz. Bazen tozlu patikalardan yürümek, bazen taşlara takılmak, hatta bazen kendi yolumuzu kendimiz açmak zorunda kalırız.

Alkatraz Kuşçusu: Bir Hücreden Bir Uzmanlık Alanı Çıkarmak

Bu düşüncelerimi anlatırken okuduğum Farkındalık kitabındaki bir bölüm özellikle dikkatimi çekti. Kitapta “Alkatraz Kuşçusu” üzerinden anlatılan hikâye, insanın değiştiremediği şartlar içerisinde bile dikkatini ve yönünü değiştirerek kendisine bambaşka bir dünya kurabileceğini çarpıcı biçimde gösteriyor:

“Görünürde en değişmez ve kesin gibi gelen durumlar bile farkındalıkla değerlendirdiğimizde kontrol edilebilirdir. Alkatraz Kuşçusu, hiçbir tecil umudu olmaksızın ömür boyu hapse mahkûm edilmişti. Tüm dünyayla bağlantısı kesilmişti; penceresinin ardında uçuşan kuş sürülerini izlerken boş ve amansız günler birbirini kovalıyordu. Bir sabah, hücresine sakat bir serçe geldi, mahkûm da onu iyileştirip sağlığına kavuşturdu. Kuş artık sıradan bir kuş değildi; onun için belirli bir şeydi. Diğer mahkûmlar, gardiyanlar, ziyaretçiler de ona kuş vermeye başlayınca Alkatraz Kuşçusu, onlar hakkında gittikçe daha çok şey öğrendi. Çok geçmeden hücresinde gerçek bir kuş kafesi oldu. Bu hayvanlar hakkında gittikçe daha çok şey fark edip uzman oldukça kuş hastalıkları üzerine önemli bir otorite haline geldi. Tüm yöntemleri orijinaldi, her şeyi kendi kendine öğrenmişti.

Alkatraz Kuşçusu, kırk küsur yıl boyunca bir hücrede donuk ve sıkıcı bir yaşam sürdürmektense can sıkıntısının da zihnin, özgürlükten daha kesin olmayan bir başka kurmacası olabileceğini öğrenmişti. Her zaman fark edilecek yeni bir şeyler vardır. Tamamen bir cehennem gibi gelebilecek bir deneyimi o, en azından etkileyici, farkındalık dolu bir arafa dönüştürmüştü.”

Bu bölüm beni özellikle etkiledi. Çünkü adamın hapishanede olduğunu değiştirmiyor. Ömür boyu hapse mahkûm edilmiş olması da değişmiyor. Hücrenin duvarları hâlâ orada. Fakat hücrenin içerisinde yaşayan insan değişiyor.

Önce bir kuşu fark ediyor. Sonra ikinciyi. Ardından kuşları gözlemliyor, öğreniyor, araştırıyor ve zaman içerisinde sıradan bir mahkûmken belirli bir konuda otorite hâline geliyor.

Belki de farkındalık tam olarak budur: Herkesin baktığı yerde, herkesin göremediği imkânı görebilmek.

Şartların Dört Dörtlük Olmasını Beklemeyin

Bazen harekete geçmek için şartların düzelmesini bekliyoruz:

“Param olduğunda başlayacağım.”
“Sağlığım düzeldiğinde çalışacağım.”
“Evimi kurduğumda okuyacağım.”
“Daha fazla boş vaktim olduğunda dil öğreneceğim.”
“Şartlar uygun olduğunda kitap yazacağım.”

Fakat hayatın önemli bir gerçeği var: Şartlar hiçbir zaman tamamen dört dörtlük olmayabilir.

Hatta bütün imkânlara sahip olmak da başarıyı garanti etmez. Eğer öyle olsaydı maddi imkânları en geniş insanların aynı zamanda en başarılı doktorlar, avukatlar, bilim insanları, dilbilimciler ve yazarlar olması gerekirdi. Oysa başarı yalnızca sahip olduğumuz imkânların miktarıyla açıklanamaz. Çaba, merak, disiplin, süreklilik ve şartları değerlendirebilme becerisi de son derece önemlidir.

Bu nedenle kendimize sormamız gereken soru şudur: “Şartlarım neden daha iyi değil?” yerine, “Şu an sahip olduğum şartlarla yapabileceğim en iyi şey nedir?” Belki bütün hayatımızı bir anda değiştiremeyiz. Ama bugün bir sayfa okuyabiliriz. Bir kelime öğrenebiliriz. Bir paragraf yazabiliriz. Bir becerimizi biraz daha geliştirebiliriz.

Sonra ertesi gün bir adım daha…

Ve bir adım daha…

İnsan bazen yıllar sonra arkasına baktığında, küçücük adımların kendisini ne kadar büyük bir mesafeye taşıdığını ancak o zaman fark eder.

Umutsuzluk, geleceğin gerçekten karanlık olduğunu bilmek değildir; çoğu zaman henüz göremediğimiz ihtimallerin olmadığına inanmaktır.

Oysa hayat değişebilir. Şartlar değişebilir. Biz değişebiliriz.

Değiştiremediğimiz şeyler karşısında ise bakış açımızı, verdiğimiz anlamı ve eylemlerimizi değiştirebiliriz.

Bu yüzden hangi şartlarda olursanız olun, yapabileceğiniz en iyi şeyi yapmaya devam edin. Çünkü bazen insanın hayatını değiştiren şey, şartlarının düzelmesi değil, mevcut şartları başka türlü değerlendirmeye başlamasıdır.

Ozan Dur