DOĞUNUN SAZLARI 2: MEY – BALABAN – DUDUK

0

“Binlerce yıl önce,
Helenistik Mısır’da “Mait” ya da “Monaulos”,
Anadolu’da ise “Auloi” isimli nefesli sazlar çalınırdı.

Kültürün beşiği Asya’da, tarih içerisinden geçen değişik uluslar,
bu sazları kendi kültürel tonlarını seslendirecek biçimde şekillendirdiler.”

Mey, Anadolu ve Mezopotamya’da asırlardır kullanılan kamışlı, kadim bir üflemeli sazdır. Gövdesi genellikle bölgede yaygın olarak bulunan erik ve kayısı ağacından, baş kısmı da sazlıklarda yetişen kamıştan imal edilir. Ön tarafında 7, arka tarafında 1 deliği vardır. Meyi akortlamak için kamışa “kıskaç” adı verilen bir parça takılır. Mey kullanılmadığı zamanlarda da kamışın ağız kısmına ağızlık takılarak kamışta esneme olması engellenir.

mey_1

Mey

Ön kısmında 7 delik bulunması sebebiyle ses sahası 1 oktavdır. Geniş bir aralığa sahip olmaması nedeniyle her çeşit makam ve müziğin icrasına müsait bir saz değildir.

Anadolu ve Mezopotamya‘da Mey ismi ile bilinen bu saz Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan üçgeninde farklı bir forma kavuşur. Azeriler kullandıkları bu saza “Balaban“, Ermeniler “Duduk“, Gürcüler ise “Duduki” ismini verirler. Bu üç saz şekil ve ses olarak neredeyse birbiri ile aynıdır. Meye göre kamış yapısı biraz daha farklıdır. Bu enstrümanda sesin etkileyen en önemli kısım kamış olduğu için ses rengi biraz daha farklıdır. Mey sazında zırıl zırıl, gümbür gümbür gelen bir ton vardır. Balaban ve dudukta ise bu tonun aksine buğulu, kadife bir ton vardır. Bu da dinleyiciyi mistik bir atmosfere sokar. Türkiye’de yaşayan, mey ve duduk icrasında ilk akla gelen isim olan müzisyen Ertan Tekin, bu ton farkını şöyle açıklıyor: “Biz müzisyenler bu kamış farkını şöyle nitelendiririz: Duduk kamışı dişi kamıştır, buğuludur. Meydeki zırıl zırıl, gümbür gümbür gelen yürek sızısı da erkek kamıştan dolayıdır. Mey kamışı erkek kamıştır.”

mey_duduk_balaban

Mey, Duduk ve Balaban

 

mdb_perde

Perdeler

 

Sazların Baş Kısımları

Sazların Baş Kısımları

 

Sazların Uç Kısımları

Sazların Uç Kısımları

 

Doğu’nun farklı coğrafyalarında farklı kültürler ile yoğrularak değişik formlar ve isimler alarak kullanılmıştır.

Türkiye’de
Azerbeycan, İran ve Özbekistan’da
Dağıstan’da
Gürcistan’da
Ermenistan’da
Japonya’da
Kore’de
Çin’de
Kırgızistan’da

“Mey”
“Balaban”
“Yastı Balaban”
“Duduki”
“Duduk”
“Hichiriki”
“Hyanpiri”
“Guanzi”
“Kamış Sirnay”

 

Hichiriki

Hichiriki

Guanzi

Guanzi

 

 

 

 

 

 

 

Türkiye’de hem Türk Halk Müziği icrasında hem de Kürd müziği icrasında Ertan Tekin, meyi ile ilk akla gelen isimlerden biridir. Keza balaban ve duduk icrasında da öyledir. Örneğin 2010 yılında Kalan Müzik’ten çıkan “Demans” adlı albümünde yer alan, duduk ile icra ettiği “Doğu Ekspresi” adlı eser, doğuyu seven insanları bambaşka bir yolculuğa çıkarır. Her dinlediğimde yeniden bir seyahate çıkar, ilginçtir ki aynı anda hem hasret hem coşku hissederim.

Ermenistan’da Djivan Gasparian (Civan Gasparyan), duduk icrasında dinlenesidir. Türkiye’de Erkan Oğur ile 2001 yılında Fuad albümünü çıkararak duduğu ile Erkan Oğur’a eşlik etmiştir.

Azerbaycan’da Alihan Samedov, “Balaban Metodu” adlı bir kitap yazarak çeşitli ödüller almış bir balaban virtüözüdür. İcrasında Azerbaycan’ın yerel motifleri belirgindir. Bu da icraya lezzet katmaktadır.

Kamışın dilinden bir yürek sızısı olan bu 3 sazın da çeşitli icralarını aşağıda paylaşıyorum. Keyifli dinlemeler…

Not: En alta da kısa bir belgesel ekliyorum, meraklısına.

Duduk İcrası Örneği: Djivan Gasparyan & Zara – Dle Yaman 

Duduk İcrası Örneği: Ertan Tekin – Doğu Ekspresi

 

Balaban İcrası Örneği: Alihan Samedov – Azerbaycan Maralı

 

Mey icrası Örneği: Ertan Tekin – Lo Şivano & Şîrînamin

 

Mey İcrası Örneği: Ertan Tekin – Amedi

 


Mey – Duduk – Balaban – Traditional Music of Turkey with Wooden Instruments


Kaynakça: 

http://mey.gen.tr/

About Author

Ozan DİLEK

Adil sistemin peşinde bir iktisatçı, şarkın tınısının peşinde bir müzisyen. ozandilek23@gmail.com

Leave A Reply